Smells like… “Film” Spirit…!!

Πηγαίνοντας λίγο πίσω, στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2000, η φωτογραφική αγορά άφηνε μια και καλή τις «αναλογικές μέρες» του φιλμ, όπως τις ξέραμε μέχρι τότε. Η αναλογική φωτογραφική αγορά έδειχνε να κλείνει τον κύκλο 2 αιώνων περίπου και φυσικά τίποτα δεν θα ήταν πλέον το ίδιο με πριν.

Οι ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές μαζί με την ψηφιακή επεξεργασία ήταν φυσικά κάτι πολύ καινούργιο και εκλυστικό, αφού πρόσφεραν και υποσχόταν ένα καινούργιο ολόκληρο κόσμο.

Σήμερα, εν έτει 2017, μετρώντας λιγότερο από 20 χρόνια ψηφιακής εποχής, τα πάντα φαίνεται να έχουν αλλάξει και –από την άλλη πλευρά- όλα μοιάζουν να έχουν παραμείνει ακριβώς τα ίδια. Το ψηφιακό σκέλος είναι πλέον το status quo στην φωτογραφική αγορά, αλλά ταυτόχρονα και εντελώς ξαφνικά και απρόσμενα, διαφαίνεται κάτι στον αέρα να «μυρίζει» λίγο από φιλμ…

Αλλά είναι πραγματικά κάτι το «ξαφνικό» ; ΉΞ μήπως υπάρχει μια ολόκληρη ιστορία πίσω από όλο αυτό ; Και αν όντως υπάρχει μια «ιστορία», ποιο μπορεί να είναι το μέλλον μιας «ιστορίας» η οποία μας έρχεται από το παρελθόν;

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Εκείνες τις πρώτες ημέρες της ψηφιακής εποχής, ίσως το πιο ενθουσιώδες γεγονός ήταν η πολύ γρήγορη και εντυπωσιακή διαδικασία. Το πιο θελκτικό πράγμα ήταν ταυτόχρονα και το πιο απλό την ίδια στιγμή. Το να βλέπεις την φωτογραφία σου άμεσα μετά την λήψη ήταν πλέον δεδομένο ενώ το κόστος ήταν μηδενικό. Το πιο περίεργο και ασυνήθιστο θέαμα τότε ήταν να βλέπεις έναν φωτογράφο να κοιτάζει για πολύ ώρα την «πλάτη» της φωτογραφικής του μηχανής. Η πάλε ποτέ κατάμαυρη ή ασημί πλάτη, τώρα πλέον είχε αντικατασταθεί από μία εντυπωσιακή έγχρωμη οθόνη υψηλής ανάλυσης. Όμως την ίδια στιγμή… κάτι χάθηκε. Και αυτό που χάθηκε ήταν αυτό που συνηθίζουμε να λέμε… Η Μαγεία !

Η «Μαγεία» δεν ήταν μόνο θέμα ταχύτητας ή οθόνης, αλλά πολλά περισσότερα από αυτά. Ήταν εκείνο το «μικρό πράγμα» που σε έκανε να μπορείς να ξεχωρίζεις έναν πραγματικό επαγγελματία φωτογράφο από έναν –απλώς- ερασιτέχνη. Ήταν εκείνο το «μικρό πράγμα» που έπρεπε να είσαι 100% προσηλωμένος στην Τέχνη της φωτογραφίας που σε έκανε να ξεχωρίζεις από κάποιον που απλώς έψαχνε για ένα «έξτρα χαρτζιλίκι» τον ελεύθερο χρόνο του. Ήταν εκείνο το «μικρό πράγμα» που μπορούσε να ξεχωρίζεις μια πραγματική καλλιτεχνική φωτογραφία από μια απλή τυχαία οικογενειακή φωτογραφία της στιγμής.

Μπορεί και να με πείτε ονειροπόλο… αλλά σίγουρα δεν είμαι ο μόνος.

Οπότε, ας δούμε τι πραγματικά συμβαίνει στις μέρες μας.

Η αρχή έγινε μερικά χρόνια πριν, ξεκινώντας όχι από τον εξοπλισμό αλλά από τον τομέα του software. Εταιρείες όπως η Nik Software (σήμερα έχει εξαγοραστεί από την Google και παρέχεται ως δωρεάν λογισμικό) αποφάσισαν ότι θα ήταν καλή ιδέα να συμπεριλάβουν και να προσφέρουν στους φωτογράφους κάποιου είδους ρετρό φίλτρων, όπου θα έκαναν τις ψηφιακές τους φωτογραφίες να μοιάζουν με φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί και τυπωθεί με φίλμ.

Φυσικά, τον πρώτο καιρό, τα «ψευτοφίλτρα» ήταν κάτι παραπάνω από εύκολο να τα ξεχωρίσεις με την πρώτη ματιά. Όμως έστω και έτσι, ήταν αρκετό για να διαπιστώσει κάποιος ότι η φωτογραφική αγορά είχε ακόμη αρκετό χώρο για τους «εραστές» του φίλμ. Εξελίσσοντας λοιπόν το όλο θέμα, κάποιοι πραγματικά μεγάλοι «παίκτες» μπήκαν μέσα στο παιχνίδι. Η εφαρμογή του Instagram, ειδικά τις πρώτες μέρες εμφάνισής του και η ξαφνική επιτυχία του ήταν το πιο σημαντικό πράγμα που συνέβη και χιλιάδες χρήστες του κόλησαν με την εφαρμογή ακριβώς λόγω των vintage φίλτρων που χρησιμοποιούσε στις φωτογραφίες τους, δίνοντας μια εντελώς διαφορετική εμφάνιση και προσέγγιση στα προφιλ των χρηστών.

Η Adobe που ακολούθησε ήταν και είναι φυσικά ο μεγαλύτερος παίκτης όλων. Η εταιρεία που όλα τα προηγούμενα χρόνια είχε έναν «αναπληρωματικό» παίκτη στη σκιά του μεγαλειώδους Photoshop, τώρα τον μετέτρεψε σε βασικό παίκτη. Και αυτός ο παίκτης, δεν είναι άλλος από το… Lightroom !

Το Lightroom ήταν η πιο «έτοιμη» πλατφόρμα για να εξυπηρετήσει τη νέα “film like” παρουσίαση των φωτογραφιών, κυρίως λόγω της ευκολίας των presets που μπορούν να μοιραστούν μεταξύ τους οι χρήστες. Ίσως να μιλάμε για την απόλυτη πλατφόρμα, λόγω των λεπτομερών χρωματικών εργαλείων, των βινιετών και των τόσο πολλών ακόμη εργαλείων επεξεργασίας που είναι «έτοιμα προς χρήση» και ιδιαίτερα για αυτούς που θέλουν να πλησιάσουν το κλασσικό vintage film look στις εικόνες τους.

Από εκεί και ύστερα, ήταν θέμα χρόνου να μπουν στο παιχνίδι των presets διάφορες μικρές και μεγαλύτερες εταιρείες, ακόμη και φωτογράφοι. Αλλά το μεγαλύτερο κομμάτι της επιτυχίας ήταν το γεγονός ότι ο καθένας πλέον μπορούσε να δημιουργήσει τα δικά του προσωπικά presets, απλώς παραμετροποιώντας κάποια ήδη υπάρχοντα. Πολύ γρήγορα και μέσα από αυτή την διαδικασία, αποκτήσαμε μια ολόκληρη vintage σχολή, η οποία ωστόσο συνέχιζε να χρησιμοποιεί έναν εξ ολοκλήρου ψηφιακό εξοπλισμό. Kodak presets, Fuji presets, Ilford… κλπ, κλπ ήρθαν πολύ γρήγορα στην επιφάνεια. Μέχρι και η πάλαι ποτέ και πάντα ενοχλητική σκόνη που μάζευαν τα φίλμ έγινε «δημοφιλή» για κάποιο λόγο και όχι μόνο στους ερασιτέχνες αλλά και στην επαγγελματική φωτογραφική κοινότητα.

Τελικά όμως… περί αυτού ο λόγος; Κάποια Lightroom presets και εδώ τελειώνει το θέμα;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Ας θυμηθούμε τι αναφέραμε από την αρχή: Οι αναλογικές φωτογραφικές μηχανές, οι φακοί τους και γενικότερα το φίλμ υπήρχε στην φωτογραφία για περίπου 200 χρόνια. Από την άλλη πλευρά η ψηφιακή φωτογραφία μετράει λιγότερο από 20 χρόνια ζωής. Κοιτάξτε την διαφορά: 200 χρόνια απέναντι σε 20 μόλις χρόνια. Απλώς φανταστείτε πόσες κλασσικές αναλογικές μηχανές έχουν παραχθεί και έχουν πωληθεί όλα αυτά τα χρόνια και πόσες από αυτές ακόμη υπάρχουν στη σοφίτα, στο υπόγειο ή σε τίποτα ξεχασμένες κούτες. Προσωπικά δεν μπορώ καν να αναλογιστώ τον αριθμό τους. Τρισεκατομμύρια ίσως… δισεκατομμύρια…. Σίγουρα πάντως εκατομμύρια τα οποία ίσως και να είναι ακόμη σε λειτουργία χωρίς να τις χρησιμοποιεί κάποιος. Τι συμβαίνει λοιπόν σήμερα εκτός (όπως είπαμε) από τα software με το film look;

Αυτό που μπορώ να υποθέσω –μόνο- και το οποίο αν μη τι άλλο ήταν πολύ σημαντικό στο όλο φιλμ σκηνικό, ήταν οι πρώτες mirrorless ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές που μπήκαν στην αγορά. Με την έλευση αυτών των μηχανών και για κάποιο λόγο, όλοι άρχισαν σιγά-σιγά να ανακαλύπτουν τους ξεχασμένους manual φακούς τους, που κάθονταν στην άκρη για αρκετά χρόνια. Φυσικά και κάτι τέτοιο δεν ήταν τυχαίο. Μια σειρά από αντάπτορες εισήλθαν από διάφορες εταιρείες στην αγορά και σε πολύ χαμηλές τιμές πλέον, ήταν πανεύκολο με έναν τέτοιο να χρησιμοποιήσει παλιούς φακούς –για παράδειγμα Nikon- ακόμη και από τις δεκαετίες του 50 και του 60 μαζί με την υπερσύγχρονη SONY A Series ή ακόμη φακούς Leica και Canon FD με την ολοκαίνουργια Fujifilm και Olympus μηχανή του. Οποία έκπληξη !!! Ταυτόχρονα είχαμε και ολοκαίνουργιες φωτογραφικές ψηφιακές μηχανές οι οποίες από μόνες τους έμοιαζαν με κλασσικές παλιές rangefinders και όχι μόνο. Ρίξτε μια ματιά στην πρώτη αλλά και στην τελευταία Fujifilm Xpro ψηξφιακή φωτογραφική μηχανή… Δεν σας «φέρνει» λίγο από M Series Leica ;

Ρίξτε μια ματιά στην Nikon Df ψηφιακή φωτογραφική μηχανή… Δεν σας θυμίζει λίγο το θηρίο των 80’s Nikon F3 ; Και φυσικά τα παραδείγματα δεν σταματούν εδώ και δεν έχουν να κάνουν μόνο με το retro look. Οι φωτογραφικές εταιρείες δεν έχουν δυστυχώς ή ευτυχώς συναισθηματικές εξάρσεις. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτών των μηχανών ήταν η τεράστια απήχηση και φυσικά οι πωλήσεις τους ! Εδώ λοιπόν δεν έχουμε σίγουρα μια μικρή ιστορία αλλά κάτι –θα τολμούσα να πω- πιο… μόνιμο.

Περίπου 2-3 χρόνια πιο πριν ιστοσελίδες πωλήσεων κολοσσοί όπως το Ebay πρόσφεραν πραγματικά χαμηλές τιμές σε παλιούς φακούς και αναλογικό εξοπλισμό, για τον απλό λόγο ότι οι ιδιοκτήτες τους ήθελαν απλώς να τους ξεφορτωθούν και όχι να έχουν στην ουσία ένα πραγματικό κέρδος από αυτούς. Για λιγότερο από 70-100 ευρώ μπορούσες τότε να αγοράσεις έναν prime Nikon ή Canon σε κατάσταση καινούργιου. Αλλά δυστυχώς όχι πια… Μέρα με την ημέρα οι τιμές τους ανέβηκαν και συνεχίζουν να ανεβαίνουν σε σημείο μάλιστα να βλέπουμε τον ίδιο φακό prime σε νέα έκδοση (autofocus) να πωλείται φθηνότερα από έναν αντίστοιχο παλιότερο manual. Αν ρίξετε μια ματιά θα βρείτε φακούς όπως ο Nikon 85mm f1,8 autofocus να πωλείται φτηνότερα από τον manual “παππού του».

Τι πραγματικά λοιπόν συμβαίνει εδώ ; Οι εκπλήξεις πάντως δεν σταματούν. Για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια η Nikon USA και η Nikon Japan πουλάνε μέσω του website τους New Old Stock (καινούργιους παλαιούς φακούς σε στοκ) και φυσικά σφραγισμένους με την εγγύησή τους.  ( http://www.nikonusa.com/en/nikon-products/product/camera-lenses/nikkor-50mm-f%252f1.2.html )

Στην πραγματικότητα βρήκαμε ήδη 9 διαφορετικούς manual focus Nikkor lenses. ( http://www.nikonusa.com/en/nikon-products/camera-lenses/all-lenses/index.page#!/tag:XFw:Manual Focus ) έτοιμους προς πώληση. Μεγάλοι παγκόσμιοι μεταπωλητές φωτογραφικών ειδών όπως το B&H ( https://www.bhphotovideo.com/c/buy/Nikon/Ntt/28mm+nikon+lenses+manual+focus+AI-s/N/0/?gclid=Cj0KEQiAk5zEBRD9lfno2dek0tsBEiQAWVKyuNE3EYmJ850uGWof2AAOtcHCzoxeR8QulROeYPMqS4waAoGb8P8HAQ&c3api=2572%2C138045302090 ) ακόμη και τοπικά καταστήματα (όπως το δικό μας ελληνικό Public) πουλάνε ήδη αυτούς τους φακούς.

Και θέλετε ακόμη μεγαλύτερες εκπλήξεις ;

  1. Τοπικά καταστήματα ακόμη και στο κέντρο της Αθήνας πουλάνε πλέον αναλογικό φωτογραφικό εξοπλισμό.
  2. Ακόμη περισσότερα ιντερνετικά καταστήματα κάνουν την εμφάνισή τους καθημερινά πουλώντας αναλογικές φωτογραφικές μηχανές, φακούς ακόμη και φίλμ.
  3. Παραδοασιακές εταιρείες όπως η Kodak έχουν ήδη ανακοινώσει την επανέκδοση – επανακυκλοφορία κλασσικών επαγγελματικών φίλμ και slides ακόμη και μέσα στο 2017.
  4. Επαγγελματίες φωτογράφοι και οργανισμοί έχουν ήδη ξεκινήσει την διοργάνωση σεμιναρίων αποκλειστικά για film shooting.
  5. Φήμες θέλουν εταιρείες όπως η Canon και η Nikon να προετοιμάζονται για να παρουσιάσουν εντελώς νέα μοντέλα αναλογικών φωτογραφικών μηχανών.

Ας μην ξεχνάμε ότι επίσημα η Nikon δεν ανακοίνωσε ποτέ το τέλος της παραγωγής της τελευταίας της αναλογικής ναυαρχίδας, της υπέροχης Nikon F6. Και σήμερα αν κάποιος θέλει να την αγοράσει ως καινούργια θα πρέπει να είναι έτοιμος να ξοδέψει πάνω από 2.500 ευρώ για να την αποκτήσει.

Με όλες αυτές τις παραμέτρους δεν μπορούμε να αγνοήσουμε φυσικά και τα εκατοντάδες γκρουπ και blogs ανά τον κόσμο στο ίντερνετ με χιλιάδες μέλη πλέον, τα οποία καθημερινά ποστάρουν την «αναλογική» δουλειά τους. Την ίδια στιγμή βλέπουμε πολλούς επαγγελματίες που διαφημίζουν περήφανα ότι παραμένουν film shooters. Μάλιστα για πρώτη φορά ακούσαμε και από τελικούς πελάτες/καταναλωτές – μελλοντικά ζευγάρια να αποζητούν φωτογράφιση με φιλμ στον γάμο τους !!! Και ο κατάλογος είναι ακόμη μεγάλος…

Επαγγελματίες, εταιρείες, μεταπωλητές ακόμη και η πάλαι ποτέ μεγάλη βιομηχανία των φιλμ σκανερ, δείχνει να διασκεδάζει με την «αναγέννηση» και πραγματικά τίποτα δεν φαίνεται τυχαίο. Για πρώτη φορά μια σχετικά μικρή εταιρεία, η Plustek, ενδεχομένως άγνωστη για πολλούς έχει βάλει ήδη στην φωτογραφική αγορά πάνω από 8 διαφορετικά μοντέλα φιλμ σκάνερ. Η EPSON ήδη ανακοίνωσε τα καινούργια της flatbed scanners τα οποία όμως πλέον επικεντρώνονται όχι μόνο στο σκανάρισμα φωτογραφιών αλλά και διαφανιών-αρνητικών μέχρι και μεγάλου format. (Επίσημη ανακοίνωση της EPSON)

Ως υπεύθυνος της www.photoshopdigital.com είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε μια τεράστια αύξηση στις εμφανίσεις και στο σκανάρισμα film μετά από τόσα χρόνια. Μπορώ να σας πω με σιγουριά ότι μέσα στο 2015 είχαμε μια αύξηση της τάξεως του 100% ενώ αυτή συνεχίζεται με γεωμετρική πρόοδο. Οπότε κάτι πραγματικά συμβαίνει εδώ. Είναι όμως κάτι το παροδικό ή μήπως θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε κάτι το πιο μόνιμο ;

Αν έπρεπε να μαντέψω σίγουρα δεν θα μπορούσα να το κάνω με σιγουριά. Είναι άλλωστε πολύ νωρίς για τέτοιου είδους συμπεράσματα, πόσο μάλλον προφητείες. Σίγουρα κάποιοι θα αδιαφορήσουν και φυσικά κάποιοι θα φανατιστούν, αλλά αυτό λίγο έχει σημασία. Αυτό που μετράει είναι ότι κάτι μας έρχεται από το παρελθόν αλλά με έναν «πιο φρέσκο αέρα» θα τολμούσα να πω. Για ένα πράγμα είμαι σίγουρος. Το φιλμ σίγουρα δεν έχει πεθάνει και –αν μη τι άλλο- δεν βλέπουμε να πεθαίνει μέρα με την μέρα. Φυσικά και δεν μπορούμε να μιλήσουμε για «ολική επαναφορά» αλλά ούτε και για ολοκληρωτικό «κλείσιμο κεφαλαίου».

Φυσικά και κανένας δεν έχει να φοβηθεί ή να ανησυχεί για τίποτα… Θα τολμούσα να πω απλώς… ή το κάνεις… ή δεν το κάνεις. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Αν έπρεπε να κάνω μόνο μία «μαντεψιά» ή να δώσω έστω μία συμβουλή αυτή θα ήταν: Αν κάποιος θέλει να εμπλακεί με την όλη «αναλογική» ιστορία, θα πρέπει να ξέρει ότι θα έχει να αντιμετωπίσει κάτι το εντελώς νέο. Κάτι σαν ένα «παλιό παιχνίδι» με καινούργιους όμως κανόνες.

Προσωπικά πιστεύω ότι οι μόνοι που θα πρέπει να το «φοβηθούν» αυτό το παιχνίδι είναι οι καιροσκόποι της φωτογραφίας. Οι άνθρωποι δηλαδή που θα το χρησιμοποιήσουν όπως και χρησιμοποιούν και κάθε τι νέο, νομίζοντας ότι είναι μια καλή ευκαιρία για να βγάλουν εύκολα και γρήγορα… χρήματα.

Και πιστέψτε με… το φιλμ δεν είναι ένα εύκολο παιχνίδι.

Κάποτε… ίσως να ήταν, αλλά όχι πλέον !

-ΤΕΛΟΣ-

Πορτραίτο με φιλμ από τον φωτογράφο Pier Paolo Morra

PIERPAOLO
Film camera: Pentax 6x7
Film: Kodak TriX 400 at 200iso Developer: Rodinal
Στη συγκεκριμένη εικόνα ένα κάνει ρετούς πάνω στο αρνητικό με μολύβι και μετά σκάναρε το ρετουσαρισμένο αρνητικό σε έναν Epson 850
Τον ευχαριστούμε πολύ για την ευγενική παραχώρηση της εικόνας του για το άρθρο μας.

Περισσότερα στοιχεία για την δουλειά του:
http://www.pierpaolomorra.com/ https://www.facebook.com/pierpaolo.morra85/

Αφήστε μια απάντηση